(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

భీష్మపర్వ - అధ్యాయ 116

॥ శ్రీః ॥
6.116. అధ్యాయః 116
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Topics
సంకులయుద్ధవర్ణనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Text

సంజయ ఉవాచ। 6-116-0x(4236)(44136)
అభిమన్యుర్మహారాజ తవ పుత్రమయోధయత్।
మహత్యా సేనయా యుక్తం భీష్మహేతోః పరాక్రమీ ॥ 6-116-1(44137)
దుర్యోధనో రణే కార్షిం నవభిర్నతపర్వభిః।
ఆజఘానోరసి క్రుద్ధః పునశ్చైనం త్రిభిః శరైః ॥ 6-116-2(44138)
తస్య శక్తిం రణే కార్ష్ణిర్మృత్యోర్జిహ్వామివాయసీం।
ప్రేషయామాస సంక్రుద్ధో దుర్యోధనరథం ప్రతి ॥ 6-116-3(44139)
తామాపతంతీం సహసా ఘోరరూపాం విశాంపతే ।
ద్విధా చిచ్ఛేద తే పుత్రః క్షురప్రేణ మహారథః ॥ 6-116-4(44140)
తాం శక్తిం పతితాం దృష్ట్వా కార్ష్ణిః పరమకోపనః ।
దుర్యోధనం త్రిభిర్బాణైర్బాహ్వోరురసి చార్పయత్ ॥ 6-116-5(44141)
పునశ్చైనం శరైర్ఘోరైరాజఘాన స్తనాంతరే ।
దశభిర్భరతశ్రేష్ఠ దుర్యోధనమమర్షణం ॥ 6-116-6(44142)
తద్యుద్ధమభవద్ధోరం చిత్రరూపం చ భారత।
ఈక్షితృప్రీతితజననం సర్వపార్థివపూజితం ॥ 6-116-7(44143)
భీష్మస్య నిధనార్థాయ పార్థస్య విజయాయ చ।
యుయుధాతే రణే వీరౌ సౌభద్రకురుపుంగవౌ ॥ 6-116-8(44144)
సాత్యకిం రభసం యుద్ధే ద్రౌణిర్బ్రాహ్మణపుంగవః ।
ఆజఘానోరసి క్రుద్ధో నారాచేన పరంతపః ॥ 6-116-9(44145)
శైనేయోఽపి గురోః పుత్రం సర్వమర్మసు భారత।
అతాడయదమేయాత్మా నవభిః కంకపత్రిభిః ॥ 6-116-10(44146)
అశ్వత్థామా తు సమరే సాత్యకిం నవభిః శరైః ।
త్రింశతా చ పునస్తూర్ణం బాహ్వోరురసి చార్పయత్ ॥ 6-116-11(44147)
సోఽతివిద్ధో మహేష్వాసో ద్రోణపుత్రేణ సాత్యకిః ।
ద్రోణపుత్రం త్రిభిర్బాణైరాజఘాన మహాయశాః ॥ 6-116-12(44148)
పౌరవో ధృష్టకేతుం చ శరైరాచ్ఛాద్య సంయుగే ।
బహుధా దారయాంచక్రే మహేష్వాసం మహారథః ॥ 6-116-13(44149)
తథైవ పౌరవం యుద్ధే ధృష్టకేతుర్మహారథః।
త్రింశతా నిశితైర్బాణైర్వివ్యాధాశు మహాభుజః ॥ 6-116-14(44150)
పౌరవస్తు ధనుశ్ఛిత్త్వా ధృష్టకేతోర్మహారథః ।
ననాద బలవన్నాదం వివ్యాధ చ శితైః శరైః ॥ 6-116-15(44151)
సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ పౌరవం నిశితైః శరైః ।
ఆజఘాన మహారాజ త్రిసప్తత్యా శిలీముఖైః ॥ 6-116-16(44152)
తౌ తు తత్ర మహేష్వాసౌ మహామాత్రౌ మహారథౌ ।
మహతా శరవర్షేణ పరస్పరమవర్షతాం ॥ 6-116-17(44153)
అన్యోన్యస్య ధనుశ్ఛిత్త్వా హయాన్హత్వా చ భారత।
విరథావసియుద్ధాయ సమీయతురమర్షణౌ ॥ 6-116-18(44154)
ఆర్షభే చర్మణీ చిత్రే శతచంద్రపురస్కృతే ।
తారకాశతచిత్రే చ నిస్త్రింశౌ సుమహాప్రభౌ ॥ 6-116-19(44155)
ప్రగృహ్య విమలౌ రాజంస్తావన్యోన్యమభిద్రుతౌ ।
వాసితాసంగమే యత్తౌ సింహావివ మహావనే ॥ 6-116-20(44156)
మండలాని విచిత్రాణి గతప్రత్యాగతాని చ।
చేరతుర్దర్శయంతౌ చ ప్రార్థయంతౌ పరస్పరం ॥ 6-116-21(44157)
పౌరవో ధృష్టకేతుం తు శంఖదేశే మహాసినా ।
తాడయామాస సంక్రుద్ధస్తిష్ఠతిష్ఠేతి చాబ్రవీత్ ॥ 6-116-22(44158)
చేదిరాజోఽపి సమరే పౌరవం పురుషర్షభం ।
ఆజఘాన శితాగ్రేణ జత్రుదేశే మహాసినా ॥ 6-116-23(44159)
తావన్యోన్యం మహారాజ సమాసాద్య మహాహవే ।
అన్యోన్యవేగాభిహతౌ నిపేతతురరిందమౌ ॥ 6-116-24(44160)
తతః స్వరథమారోప్య పౌరవం తనయస్తవ ।
జయత్సేనో రథేనాజావపోవాహ రణాజిరాత్ ॥ 6-116-25(44161)
ధృష్టకేతు తు సమరే మాద్రీపుత్రః ప్రతాపవాన్ ।
అపోవాహ రణే క్రుద్ధః సహదేవః పరాక్రమీ ॥ 6-116-26(44162)
చిత్రసేనః సుశర్మాణం విద్ధ్వా బహుభిరాయసైః ।
పునర్వివ్యాధ తం షష్ట్యా పునశ్చ నవభి శరైః ॥ 6-116-27(44163)
సుశర్మా తు రణే క్రుద్ధస్తవ పుత్రం విశాంపతే ।
దశమిర్దశభిశ్చైవ వివ్యాధ నిశితైః శరైః ॥ 6-116-28(44164)
చిత్రసేనశ్చ తం రాజంస్త్రింశతా నతపర్వభిః ।
ఆజఘాన రమే క్రుద్ధః స చ తం ప్రత్యవిధ్యత ॥ 6-116-29(44165)
భీష్మస్య సమరే రాజన్యశో మానం చ వర్ధయన్ ।
సౌభద్రో రాజపుత్రం తు బృహద్బలమయోధయత్ ॥ 6-116-30(44166)
పార్థహేతోః పరాక్రాంతో భీష్మస్య నిధనం ప్రతి।
ఆర్జునిం కోసలేంద్రస్తు విద్ధ్వా పంచభిరాయసైః ॥ 6-116-31(44167)
పునర్వివ్యాధ వింశత్యా శరైః సన్నతపర్వభిః ।
సౌభద్రః కోసలేంద్రం తు వివ్యాధాష్టభిరాయసైః ॥ 6-116-32(44168)
నాకంపయత సంగ్రామే వివ్యాధ చ పునః శరైః ।
కౌసల్యస్య ధనుశ్చాపి పునశ్చిచ్ఛేద ఫాల్గునిః ॥ 6-116-33(44169)
ఆజఘాన శరైశ్చాపి త్రింశతా కంకపత్రిభిః ।
సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ రాజపుత్రో బృహద్బలః ॥ 6-116-34(44170)
ఫాల్గునిం సమరే క్రుద్ధో వివ్యాధ బహుభిః శరైః ।
తయోర్యుద్ధం సమభవద్భీష్మహేతోః పరంతప ॥ 6-116-35(44171)
సంరబ్ధయోర్మహారాజ సమరే చిత్రయోధినోః ।
యథా దేవాసురే యుద్ధే బలివాసవయోరభూత్ ॥ 6-116-36(44172)
భీమసేనో గజానీకం యోధయన్బహ్వశోభత ।
యథా శక్రో వజ్రపాణిర్దారయన్పర్వతోత్తమాన్ ॥ 6-116-37(44173)
తే వధ్యమానా భీమేన మాత్గా గిరిసన్నిభాః ।
నిపేతురుర్వ్యాం సహితా నాదయంతో వసుధరాం ॥ 6-116-38(44174)
గిరిమాత్రా హి తే నాగా భిన్నాంజనచయోపమాః ।
విరేజుర్వసుధాం ప్రాప్తా వికీర్ణా ఇవ పర్వతాః ॥ 6-116-39(44175)
యుధిష్ఠిరో మహేష్వాసో మద్రరాజానమాహవే ।
మహత్యా సేనయా గుప్తం పీడయామాస సంగతం ॥ 6-116-40(44176)
మద్రేశ్వరశ్చ సమరే ధర్మపుత్రం మహారథం ।
పీడయామాస సంరబ్ధో భీష్మహేతోః పరాక్రమీ ॥ 6-116-41(44177)
విరాటం సైంధవో రాజా విద్ధ్వా సన్నతపర్వభిః ।
నవభిః సాయకైస్తీక్ష్ణైస్త్రింశతా పునరార్పయత్ ॥ 6-116-42(44178)
విరాటశ్చ మహారాజ సైంధవం వాహినీపతిః ।
త్రింశద్భిర్నిశితైర్బాణైరాజఘాన స్తనాంతరే ॥ 6-116-43(44179)
చిత్రకార్ముకనిస్త్రింశౌ చిత్రవర్మాయుధధ్వజౌ ।
రేజతుశ్చిత్రరూపౌ తౌ సంగ్రామే మత్స్యసైంధవౌ ॥ 6-116-44(44180)
ద్రోణః పాంచాలపుత్రేణ సమాగంయ మహారణే ।
మహాసముదయం చక్రే శరైః సన్నతపర్వభిః ॥ 6-116-45(44181)
తతో ద్రోణో మహారాజ పార్షతస్య మహద్ధనుః ।
ఛిత్త్వా పంచాశతేషూంశ్చ పార్షతం ప్రతి సృష్టవాన్ ॥ 6-116-46(44182)
సోఽన్యత్కార్ముకమాదాయ పార్షతః పరవీరహా।
ద్రోణస్య మిషతో యుద్ధే ప్రేషయామాస సాయకాన్ ॥ 6-116-47(44183)
తాంఛరాంఛరఘాతేన చిచ్ఛేద స మహారథః ।
ద్రోణో ద్రుపదపుత్రాయ ప్రాహిణోత్పంచ సాయకాన్ ॥ 6-116-48(44184)
తతః క్రుద్ధో మహారాజ పార్షతః పరవీరహా ।
ద్రోణాయ చిక్షేప గదాం యమదండోపమాం రణే ॥ 6-116-49(44185)
తామాపతంతీం సహసా హేమపట్టవిభూషితాం।
శరైః పంచాశతా ద్రోణో వారయామాస సంయుగే ॥ 6-116-50(44186)
సా ఛిన్నా బహుధా రాజంద్రోగచాపచ్యుతైః శరైః ।
చూర్ణీకృతా విశీర్యంతీ పపాత వసుధాతలే ॥ 6-116-51(44187)
గదాం వినిహతాం దృష్ట్వా పార్షతః శత్రుతాపనః ।
ద్రోణాయ శక్తిం చిక్షేప సర్వపారశవీం శుభాం ॥ 6-116-52(44188)
తాం ద్రోణో నవభిర్బాణైశ్చిచ్ఛేద యుధి భారత।
పార్షతం చ మహేష్వాసం పీజయామాస సంయుగే ॥ 6-116-53(44189)
ఏవమేతన్మహాయుద్ధం ద్రోణపార్షతయోరభూత్।
భీష్మం ప్రతి మహారాజ ఘోరరూపం భయానకం ॥ 6-116-54(44190)
అర్జునః ప్రాప్య గాంగేయం పీడయన్నిశితైః శరైః ।
అభ్యద్రవత సంయత్తో వనే మత్తమివ ద్విపం ॥ 6-116-55(44191)
ప్రత్యుద్యయౌ చ తం రాజా భగదత్తః ప్రతాపవాన్ ।
త్రిధా భిన్నేన నాగేన మదాంధేన మహాబలః ॥ 6-116-56(44192)
తమాపతంతం సహసా మహేంద్రగజసన్నిభం ।
పరం యత్నం సమస్థాయ బీభత్సుః ప్రత్యపద్యత ॥ 6-116-57(44193)
తతో గజగతో రాజా భగదత్తః ప్రతాపవాన్ ।
అర్జునం శరవర్షేణ వారయామాస సంయుగే ॥ 6-116-58(44194)
అర్జునస్తు తతో నాగమాయాంతం రజతోపమైః ।
విమలైరాయసైస్తీక్ష్ణైరవిధ్యత మహారణే ॥ 6-116-59(44195)
శిఖండినం చ కౌంతేయో యాహియాహీత్యచోదయత్।
భీష్మం ప్రతి మహారాజ జహ్యేనమితి చాబ్రవీత్ ॥ 6-116-60(44196)
ప్రాగ్జ్యోతిషస్తతో హిత్వా పాండవం పాండుపూర్వజ।
ప్రయయౌ త్వరితో రాజంద్రుపదస్య రథం ప్రతి ॥ 6-116-61(44197)
తతోఽర్జునో మహారాజ భీష్మమభ్యద్రవద్ద్రుతం।
శిఖండినం పురస్కృత్య తతో యుద్ధమవర్తత । 6-116-62(44198)
తతస్తే తావకాః శూరాః పాండవం రభసం యుధి ।
సమభ్యధావన్క్రోశంతస్తదద్భుతమివాభవత్ ॥ 6-116-63(44199)
నానావిధాన్యనీకాని పుత్రాణాం తే జనాధిప ।
అర్జునో వ్యధమత్కాలే దివీవాభ్రాణి మారుతః ॥ 6-116-64(44200)
శిఖండీ తు సమాసాద్య భరతానాం పితామహం।
ఇషుభిస్తూర్ణమవ్యగ్రో బహుభిః స సమాచినోత్ ॥ 6-116-65(44201)
రథాగ్న్యగారశ్చాపార్చిరశిశక్తిగదేంధనః ।
శరసంఘమహాజ్వాలః క్షత్రియాన్సమరేఽదహత్ ॥ 6-116-66(44202)
యథాఽగ్నిః సుమహానిద్ధః కక్షే చరతి సానిలః।
తథా జజ్వాల భీష్మోఽపి దివ్యాన్యస్త్రాణ్యుదీరయన్ ॥ 6-116-67(44203)
సోమకాంశ్చ రణే భీష్మో జఘ్నే పార్థపదానుగాన్ ।
న్యవారయత తత్సైన్యం పాండవస్య మహారథః ॥ 6-116-68(44204)
సువర్ణపుంఖైరిషుభిః శితైః సన్నతపర్వభిః ।
నాదయన్స దిశో భీష్మః ప్రదిశశ్చ మహాహవే ॥ 6-116-69(44205)
పాతయన్రథినో రాజన్హయాంశ్చ సహ సాదిభిః ।
ముండతాలవనానీవ చకార స రథవ్రజాన్ ॥ 6-116-70(44206)
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్గజానశ్వాంశ్చ సంయుగే ।
చకార సమరే భీష్మః సర్వశస్త్రభృతాం వరః ॥ 6-116-71(44207)
తస్య జ్యాతలనిర్ఘోషం విస్ఫూర్జితమివాశనేః ।
నిశంయ సర్వతో రాజన్సమకంపంత సైనికాః ॥ 6-116-72(44208)
అఘోమా న్యపతన్బాణాః పితుస్తే మనుజేశ్వర ।
నాసంజంత శరీరేషు భీష్మచాపచ్యుతాః శరాః ॥ 6-116-73(44209)
నిర్మనుష్యాన్రథాన్రాజన్సుయుక్తాంజవనైర్హయైః ।
వాతాయమానానద్రాక్షం ధ్రియమాణాన్విశాంపతే ॥ 6-116-74(44210)
చేదికాశికరూశానాం సహస్రాణి చతుర్దశ ।
మహారథాః సమాఖ్యాతాః కులపుత్రాస్తనుత్యజః ॥ 6-116-75(44211)
అపరావర్తినః శూరాః సువర్ణవికృతధ్వజాః ।
సంగ్రామే భీష్మమాసాద్య సవాజిరథకుంజరాః ॥ 6-116-76(44212)
జగ్ముస్తే పరలోకాయ వ్యాదితాస్యమివాంతకం।
న తత్రాసీద్రణే రాజన్సోమకానాం మహారథః ॥ 6-116-77(44213)
యః సంప్రాప్య రణే భీష్మం జీవితే స్మ మనో దధే ।
తాంశ్చ సర్వాన్రణే యోధాన్ప్రేతరాజపురం ప్రతి ॥ 6-116-78(44214)
నీతానమన్యంత జనా దృష్ట్వా భీష్మస్య విక్రమం ।
న కశ్చిదేనం సమరే ప్రత్యుద్యాతి మహారథః ॥ 6-116-79(44215)
ఋతే పాండుసుతం వీరం శ్వేతాశ్వం కృష్ణసారథిం ।
శిఖండినం చ సమరే పాంచాల్యమమితౌజసం ॥ ॥ 6-116-80(44216)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే భీష్మపర్వణి భీష్మవధపర్వణి దశమదివసయుద్ధే షోడశాధికశతతమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Bhishma Parva - Chapter Footnotes

6-116-27 చిత్రసేన ఇతి। పాండవపక్షీయః సుశర్మాయమపరో వార్ధక్షేమిర్నతు త్రైగర్తః ॥
6-116-45 సముదయం సంగ్రామం। భవేత్సముదయః సంఘే సంయుగే చ సముద్రమే ఇతి మేదినీ ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.